ӦҢНІГ ЧІПТЕРНІҢ УЗЫ
12.11.2021
Хабарлар
![ӦҢНІГ ЧІПТЕРНІҢ УЗЫ ӦҢНІГ ЧІПТЕРНІҢ УЗЫ](/upload/iblock/e33/e339ef0a14bb6c392fbef4dad4bbdf47.png)
Пайрамнығ тӧреен кӱні. Пӱӱл 14 ноябрьда пістің саблығ хоосчы Григорий Аткнинге 115 час толарҷых
Григорий Алексеевич Аткнин иң пастағы хакас хоосчыларның пірсі полча. Ол ӧӧнінде ӧңніг чіптернең хоостаҷаң. 1940 - 1960 чылларда андағ оңдайнаң чайапчатхан хоосчылар чох таа полған. Че хакас ипчілер кӧгенектерні, тоннарны паза мелейлерні аймах ӧңніг чіптернең сіліглеңеңнер. Аннаңар хоосчы Аткнин ол кибірнең тузаланған.
Григорий Алексеевич Аткнин Минсуғ уездіне кірчеткен Ағбан пилтірі волостьтағы Аткниннер аалында 14 ноябрьда 1906 чылда тӧреен. Сӧбіреде Кыргорай (іди адаҷаңнар аны) иң улии полған. Кічіглері ӱс хызыҷах ӧскен. Позы Кыргорай пабазына кӧктеен одыр. Аның пабазы Алексей Иванович чахсы хоостаҷаң, іҷезі паза ууҷазы мелейлерні, тоннарны ӧңніг чіптернең чазаҷаңнар.
Паба-іҷезі, чох-чоос ползалар даа, оолахтарын пічікке ӱгредерге кӱстенгеннер. Іди ол 1914 чылда Ағбан пилтірі аалда (сағам Ағбан город) 1-ғы классха ӱгренерге парған. Анда пис чыл ӱгренген. Ол туста аалда пасталығ школа ла полған. Аннаңар ағаа ӱгредиин Минсуғдағы школада узарадарға киліскен. Анда ол пис чыл ӱгренген. Хакастарның ол син ӱгредігліг кізі асхынах полған полар.
Кыргорай іҷезінің хоостыра аймах чіптернең хоостирға ӱгреніп алған. Анаң пола-пола аалда иң ус хоосчы пол парған. Итсе-де, Минсуғда ӱгренчеткендӧк, ол хоостир кирекке тартылған. Хоосчы поларға сағынған.
Ол тустарда пістің чирлерде хоосчаа ӱгредер пір дее учреждение чох полған. Итсе-де, 1920 чылда Омск городта М.Врубельнің адынаң хоос промышленнай техникум азыл парған. Анда наа тиліпчеткен промышленностьха кирек хоосчыларны тимнееннер. Техникумда полиграфия, ағас чазаҷаң, текстиль, архитектура паза хоос декоративнай пӧліктер полғаннар.
1926 чылда Григорий Аткнин, Омск городсар парып, андағы хоосчылар техникумына сыныхтағларны маңнаныстығ иртібізіп, хоос декоративнай пӧлікте ӱгрен сыххан. Ағаа хоза, чиит оол карандашнаң хоостирға, композиция пӱдірерге, проектированиені, стилизацияны паза искусство тархынын ӱгренген. Ідӧк Григорий Аткнин истернең паза кибістернең тоғынып пастаан. Техникумда алған пілістері соонаң кізілер омаларын чіптернең кибісте чайирға туза полған.
Че ағаа ибдең полысчаң кізі чох полған. Пабазы, сӧбірезін тастап, пасха ипчі ал салған. Іҷезі ӱс хызын чалғызан ӧскірген. Григорий, техникумны тастап, орындағы заводта грузчик полып тоғынған. Анаң ол даа тоғызын чідір салған. Ирік чох ағаа чирінзер айланарға киліскен. Ағбан городта ол заводта чертежник полып тоғынча. Че хоосчы полар сағызын тастабинча.
1929 чылда Аткнин усанабас Москва городтағы Тимирязевскай аал хонии академиязынзар ӱгренерге парыбысча. Анда аны, ноға-да кулак палазына санап, хыйыхтааннар. Іди ӱс чылҷа ӱгреніп, ол, Москваны тастап, Ағбан городсар килібіскен. Хакасиядағы чир-суғ ӱгренҷең музейде хоосчы полып тоғынған.
Пірсінде Хакас чирінің пастағы комсомолецтерінің пірсі Иван Киштеев Григорий Аткнинге позының «Амғы паза пурунғыдағы хакастар» книгазына хоостар чайап саларға чахаан. Хоосчы ол книгаа акварель сырнаң ікі хоос тимнеп салған, че, хомзынысха, ол книга чарых кӧрбеен.
1934 чылда Хакасиязар Хызылчар городтағы «Красноярский рабочий» газетаның хабарҷызы Ефим Иванов килген. Ол пістің чирлерде наа тӧстелчеткен колхозтардаңар очерктер пасхан. Анаң пір чыл пазынаң ол «Мал хадарииның» тӧреені» книга пас салған. Ол киндее хоостарны Григорий Аткнин чайаан. Андар аның «Аңҷы», «Мал хадарчызы», «Хайҷы», «Шахтер» паза даа пасха хоостары кіргеннер.
Олох чылда Аткнин, крайдағы ӱлгӱдегілердең кирек пічіктер алып, Ленинградтағы хоосчылар академиязынзар кіріп алған. Пастап ол тимнегліг курстарда ӱгренген, анаң скульптура пӧлиинзер кірген. Ленинградтағы чуртас андағох сидік полған. Полысчаң кізі чоғыл, анда-мында чуртирға киліскен. Кип-азаа иргі паза ӧдіктері талалых. Халасты даа ӧдіске аларға килісчең.
Хоосчылар академиязында ӱгренчеткен туста Григорий Аткнин гобелен тимнеҷең техникаа хайығ айландырған. Ідӧк хакастарның прикладной искусствозынаң тузаланып, ол ӧңніг чіптернең хоостаҷаң позының оңдайын сағынып алған. Ол оңдайнаң хоостап, Аткнин соонаң 200-ке чағын саблығ кізінің омазын чайап салған. Студент тузындох ол В.И.Лениннің ікі сомын чіпнең хоостаан. Аның ол чайаачы тоғыстары Москвадағы Тархын хазна музейінде хайраллалчалар.
Ленинградтағы хоосчылар академиязында читіре ӱгренмеенӧк. Ол пазох Ағбан городсар айланча. Театрда хоосчы полып тоғынча, анаң Ағбандағы ӱгретчілер институдында ӱгретчі полып істенче.
1950 чылда Григорий Аткнин сӧбірезінең хада Ташкент городсар кӧс парыбысча. Анда ол Узбекистандағы хоосчыларның промсоюз конструкторско-технологическай бюрозында хоосчы полып тоғынча. Ол чылларда Аткнин омалар, пейзажтар паза паннолар кӧп чайап салған. Аннаңар орындағы газеталарда даа пасчаңнар. Чайаачы тоғыстары Ташкенттегі прикладной искусство музейінде ам даа хайраллалчалар.
Ташкентте читі чылҷа тоғынған. Ағбанзар хатап айланып, хоостир тоғызын узаратча, орындағы кӧзідіглерде араласча. Хакас облазындағы книга издательствозында кинделерге хоостар чайапча. Іди ол «Алтын Арығ» паза «Ай Мирген» алыптығ нымахтарға хоостар тимнеен. Олох чылларда Минсуғдағы чир-суғ ӱгренҷең музей Григорий Аткнинге гражданскай чаа тузындағы партизаннар командирлері П.Е.Щетинкиннің паза А.Д.Кравченконың, ідӧк музей тӧстегҷізі Н.М.Мартьяновтың омаларын хоостап пирерге чахыпча. Сағам ол тоғыстар музей чыындызында хайраллалчалар.
1962 чылда Григорий Аткнин сӧбірезінең хада Казах чиріндегі Алма-Ата городсар кӧс парыбысхан. Анда ол халғанҷы чылларын чуртаан. Алма-Атада Аткнин кибістер сохчаң фабрикада ӧӧн хоосчы полып тоғынған. Фабрикада саблығ кізілернің омаларын кибістерде хоостааннар. Хоосчы ідӧк орындағы книга издательствозының тоғызында араласчаң.
1986 чылда кӱскӱзін Хакасиядағы чир-суғ ӱгренҷең музейде хоосчы Г.Аткниннің чайаачы тоғыстарының кӧзідии азылған. Хомзынысха, ол аның халғанҷы алынҷа кӧзідии полған. 1989 чылда Григорий Аткнин Алма-Ата городта чуртастаң парыбысхан. Че аның ӧңніг чіптернең хоостаан тоғыстары аймах-пасха музейлерде хайраллалчалар.
Автор :
Маина ЧЕБОДАЕВА, искусствоведение кандидады, ХакНИИЯЛИ-ның наука тоғынҷызы
Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде