ХАКАС КНИГАЛАРЫ КӦП СЫХСЫН
15.12.2021
Хабарлар
![ХАКАС КНИГАЛАРЫ КӦП СЫХСЫН ХАКАС КНИГАЛАРЫ КӦП СЫХСЫН](/upload/iblock/30a/30a43d8fd211cdee61ade916c1ea667a.png)
Пайрам. Киҷее Ағбанда С.П.Кадышевтің адынаң республикадағы культура кінінің кічіг залында В.М.Торосовтың адынаң Хакас книга издательствозына 90 чыл толғанын таныхтааннар
ИТСЕ-ДЕ, КНИГА ИЗДАТЕЛЬСТВОЗЫНЫҢ ТӦРЕЕН КӰНІН ЯНВАРЬДОХ ТАНЫХТИРҒА КИРЕК ПОЛҒАН. ПУ ЧУҒЫНҶАХ АҒЫРЫҒНЫҢ ПАНДЕМИЯЗЫ ПОЛЫП, РЕСПУБЛИКАДАҒЫ КӦП МЕРОПРИЯТИЕ СООНЗАР СӦӦ ТАРТЫЛ ПАРЫБЫСХАН.
ИТСЕ-ДЕ, КНИГА ИЗДАТЕЛЬСТВОЗЫНЫҢ ТӦРЕЕН КӰНІН ЯНВАРЬДОХ ТАНЫХТИРҒА КИРЕК ПОЛҒАН. ПУ ЧУҒЫНҶАХ АҒЫРЫҒНЫҢ ПАНДЕМИЯЗЫ ПОЛЫП, РЕСПУБЛИКАДАҒЫ КӦП МЕРОПРИЯТИЕ СООНЗАР СӦӦ ТАРТЫЛ ПАРЫБЫСХАН.
АННАҢАР ХАКАС КНИГА ИЗДАТЕЛЬСТВОЗЫНЫҢ ПАЙРАМЫ, ЧЫЛ ТООЗЫЛ ПАРИҒАНДА, ИРТІРІЛДІ. С.П.КАДЫШЕВТІҢ АДЫНАҢ КУЛЬТУРА КІНІНЗЕР КНИГА ИЗДАТЕЛЬСТВОЗЫН АЛҒЫСТИРҒА ПРАЙ ДАА КУЛЬТУРА УЧРЕЖДЕНИЕЛЕРІНІҢ КІЗІЛЕРІ КИЛГЕННЕР. ПАСТАП ЧЫЫЛҒАН ЧОННЫ ИРБЕН ОТНАҢ АЛАСТАБЫСХАННАР «АЛТЫР» МОДА ТЕАТРЫНЫҢ АБАХАЙ ХЫСТАРЫ.
Пастағы сӧс пирілген Хакасияның Ӧӧркі Чӧбінің культураҷа, ӱгредігҷе паза наукаҷа комитедінің кнезі Оксана Разваринаа. Ол Ӧӧркі Чӧп кнезі Владимир Штыгашевтің адынаң Хакас книга издательствозының ӧмезіне алғыстас пічиин читірген.
Хакасияның ӱгредіг паза наука министрінің орынҷызы Юрий Сагалаков хысхаҷахти издательствоның істеніс чолынаңар искір пирген.
Амды книга издательствозы ӱгредіг министерствозының ӱлгӱзінде полчатханнаңар, хакас тілінең ӱгредіг пособиелерін паза учебниктерін сығарарға тӧреміл чахығлар пирче. Аннаңар издательство тоғыс чох одырбинча. Ағаа хоза Юрий Гаврилович министерствоның адынаң наа оборудование аларына 500 муң салковайға сертификат читірген. Ідӧк Хакас книга издательствозының редакторы Евгений Чезыбаев республиканың ӱгредіг паза наука министерствозының Аарластығ пічиине турысхан. Пуох министерствоның алғыстас пічиин алған издательствоның тоғынҷызы Василий Киштеев.
Чоохтирға кирек, соонаң сценаа сыххан кізілер, Хакас Республиканың национальнай паза территориальнай политика министрінің орынҷызы Юрий Чертыков, культура министрінің орынҷызы Лариса Киштеева, республиканың Улуғлар чӧбінің нандырығлығ хачызы Любовь Аёшина, ідӧк издательствода ӱр тоғын салған тоғынҷыларға Нина Толмашоваа, Анисья Ладайбаловаа, Ольга Субраковаа, Валентина Киштееваа, Людмила Топоеваа, Мария Иридековаа алғыстас пічіктерін читіргеннер.
Хакас книга издательствозын алғыстирға сыхханнар республикадағы ӱгредіг, культура учреждениелерінің паза халых организацияларының устағҷылары. Пістің «Хакас чирі» газетаның редакциязы ідӧк хуруғ холлығ парбаан. Газетаның ӧӧн редакторы Радион Сунчугашев, издательстваа ахчалығ сертификат пиріп, піди таныхтаан: «Піс хакас тілін паза культуразын тилідерге хада-пірге тоғынчабыс. Газетада сыххан кибелістер, чоохтар соонаң издательствода пӱкӱлее книганаң сыхчалар. Сірернің тоғыстарың аарластығ паза улуғ. Аннаң андар тиліп турыңар, книгалар кӧп сығарыңар».
Алғыстастар тузында чыылған чонға Хакас книга издательствозының чуртазынаңар видеофильмнер кӧзіділген. Илбек Октябрь революциязы соонда СССР-да полған на чонға позының пічиин тӧстирге ӱлӱс тӱскен. Аннаңар пастағы алфавитті паза пос тілінең учебниктер тимнир ӱчӱн ӧнетін комиссиялар национальнай областьтарда паза округтарда тӧстелгеннер. Іди 1924 чылда андағ комиссия Хакас уездінде табылған. Андар кіргеннер К.К.Самрин, С.И.Кузургашев, К.С.Тодышев, П.Т.Штыгашев, И.М.Киштеева паза М.И. Райков, комиссиянаң устаан Хакас уездінің толдырығлығ комитедінің пастағы кнезі Георгий Игнатьевич Итыгин.
Комиссия кізілері пір-ікі чыл пазынаңох национальнай школаларда пос тілінең уроктар апарардаңар пӧгін турғысханнар. Ол уғаа сидік пӧгін полған, че 1925 чылның ортызынзар пастағы учебниктернің рукописьтері тимнел парғаннар, анаң 1926 чылда кӱскӱзер чарыхха сыхханнар. Олох чылда учебниктер хакас школаларынзар пиріл парғаннар.
Анаң 1931 чылда 2 январьда Хакас книга издательствозы тӧстелген. Хакасия ол туста автоном облазы пол парған полған. Іди 1932 чылда Хакасияның прай даа школаларында уроктар хакас тілінең апарыл сыхханнар. Издательство пос тілінең букварь, арифметика, грамматика паза хығырҷаң книгалар сығар турған. Іди 1933-1934 чылларда 24 аймах-пасха аттығ учебник сығарылған.
Соонаң 1940 чылларға теере Хакас книга издательствозы 276 аймах аттығ книга хакас тілінең сығар салған. Анаң Илбек Ада чаа пасталыбысхан. Хакас чирінең муңарлап иреннер фронтха чӧрібіскеннер, ол санда издательствоның тоғынҷылары Порфирий Ульчугашев, Степан Балахчин, типография тоғынҷызы Егор Аланов. Олар прайзы даа чаада чат халған. Ол иреннердең Алексей Манаргин не чаадаң айланған. Чааға парарда ол книга издательствозында редактор полған. Иреннер чааға парыбысханда, ипчілер оларның орныларына тоғын сыхханнар. Ол тустағы устағҷыларның пірсі Клавдия Ильинична Интутова полған.
1950 - 1970 чылларда Хакас книга издательствозында улуғ пілістіг редакторлар тоғынғаннар. Олар Агния Викторовна Астанаева, Анастасия Петровна Бытотова, Татьяна Григорьевна Тачеева паза даа пасхазы. Чаа соонда издательствода ӱр нимес тоғынған Пётр Анисимович Трояков. Издательство тоғызын алғыдарға кӧп кӱс салғаннар чайаачы устар Николай Георгиевич Доможаков, Михаил Николаевич Чебодаев, Моисей Романович Баинов, Валентина Гавриловна Шулбаева, Вера Варламовна Чезыбаева паза хоосчылар Владимир Александрович Тодыков, Ричард Иосифович Субраков, Георгий Николаевич Сагалаков паза даа пасхазы.
Книга издательствозында учебниктер паза ӱгредіг пособиелерін сығарарында араласханнар пістің ученайлар В.Г.Карпов, Д.И.Чанков, Д.Ф.Патачакова, О.В.Субракова, О.П.Анжиганова, М.П.Боргоякова паза даа пасхазы.
1990 чыллардағы алызығлар тузында Хакас книга издательствозына сидік тустар полған, саңай чабылғанҷа парған. Че 2002 чылдаң сығара книга издательствозы пазох тоғынып пастаан. Амды ол Хакас Республиканың ӱгредіг паза наука министерствозының холында істенче. Ағаа В.М.Торосовтың ады пирілген. Владислав Михайлович Торосов Хакас книга издательствозы хатап тӧриріне паза тиліп сығарына кӧп кӱс салған.
Мында ідӧк наа издательствоның пастағы директоры полған Вера Варламовна Чезыбаеваны ундутпасха кирек. Ол, прай пастыхтарҷа чӧріп, пастап «Роса» издательство асхан полған. Анаң Хакас книга издательствозын хатап тӧстеен.
Хакас книга издательствозы пӱӱнгі кӱнде хакас тілінең учебниктер, ӱгредіг пособиелерін паза электроннай книгалар сығарча. Ідӧк аның хойнынаң 2008 чылдаң сығара сыхчалар олғаннарның «Тигір хуры» паза «Кӱніҷек» журналлар. Издательствоның проектінде «Хакасия тархыны - олғаннарға» книгалар сығарар пӧгін пар. Анда араласча саблығ ученай Игорь Леонидович Кызласов. Аның кӱстенізінең «Хакасияның пурунғы тархыны» ӱгредіг пособиезі чарыхха сыххан. Теесте Хакасияның ортын чӱс чыллардағы тархынын сығарыбызары.
Килер чылда хакас тілінең «Ибіркі чир-чайаан» паза математика учебниктері хакас тілінең чарыхха сығарлар. Амды издательствода «Хакас энциклопедиязының» 4-ҷі книгазы тимнелче. Книга издательствозы, Хак-НИИЯЛИ-наң паза республиканың Чайаачылар туразынаң чӧптезіг идіп, хоос паза наука литературазын, сӧстіктер сығарча.
Чыылығда чонны сарыннарнаң паза теелбектернең ӱтерткеннер олғаннарның «Ынархас» паза «Час ханат» ӧмелері, ідӧк Хакасияның чон артизі Герман Танбаев паза чиит ырҷы Карина Бастаева кееркестіг ырларынаң алғыстарын читіргеннер.
Алғыстастар соонаң Хакас книга издательствозының устағҷызы тоғызын толдырчатхан Андрей Иптышев чыылған чонға піди килгеннері ӱчӱн алғызын читірген.
Автор :
Илья ТОПОЕВ
Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде