ПӰӰЛ 43 НАА ПӰДІРІГ ТИМГЕ СЫҒАР
25.01.2023
Хабарлар
![ПӰӰЛ 43 НАА ПӰДІРІГ ТИМГЕ СЫҒАР ПӰӰЛ 43 НАА ПӰДІРІГ ТИМГЕ СЫҒАР](/upload/iblock/0ec/0ec9af57b17de235c73d7f0c53e7a3b3.jpg)
Кӧні эфир. Хакасия пазы Валентин Коновалов спорт министрі Cергей Кочаннаң хада стрим иртіргеннер
Пу кибір пылтыр салылған. 2022 чылдаң республика министрлері Хакасия пазы Валентин Коноваловха сан пиріс иткен соонда аннаң хада кӧні эфирге сыхчалар. 19 январьда ирткен стрим спорт сферазына чарыдылған. Аны устағҷылар улуғ нимес сан пиріснең асханнар.
Хайди таныхтаан Валентин Олегович, 2022 чыл спорт сферазына тӱзiмніг ирткен. Пылтыр республикада шахмат туразы, ікі мини-футбол чазызы тузаланысха кирілген. Харатастағы паза Бородино аалдағы спорткомплекстерде тыхтағ тоғыстары ирткеннер. Абазада бассейн нааҷылалған, Сорығда паза Чоғархы Чорба аалда – спортзаллар. Ағбан пилтірі поселокта спорткомплекстің пӱдірии узарадылды. Аны 2012 чылдох пӱдірiп пастааннар. Пӱӱл спорт объекті тимге сығар. Асхыс аймаандағы Пилтір аалда ГТО площадказы турғызылған. Ол улуғ кирексіністе.
2022 чылда Хакасияда ӧӧн спорт кӧрімнері саны ӧс парған. Пис наа спорт федерациязы аккредитация иртiбістір. Cпорт ведомствозы коммерческай нимес организацияларнаң (НКО) пик палғалыс тутча. Оларның минспорттың грант марығларында аралазар оңдай пар.
Ведомствоның 2023 чылға пӧгіннер кӧп. Пӱӱл Хакасияда 43 наа спорт объектi тимге сығарға кирек. Оларның cанында Ағбандағы ниик атлетика манежі, Тӧӧ пазындағы «Дельфин» бассейн. РУСАЛ компания Саяногорскта аймах харбазығлар кінін пӱдiрібізерге пӧгінче. Алтай аймаандағы Хубачар аалда бассейнніг физкультура-хазых комплексiнің (ФОК) пӱдірии узарадылар. Тиксі тыхтағ тоғыстарын 15 объект сағыпча.
Спорт министрі Сергей Кочан, чоохха хозылып, теен:
– Хакасияның правительствозына паза Ӧӧркі Чӧбiне спорт сферазына хабасчатхан ӱчӱн улуғ алғызым читірерге сағынчам. Ӱлгӱдегілер удур парғаннаңар, бюджет ахчазына Харатаста бассейнніг cпорткомплексті паза Ағбанда заллар садызып алғабыс. Залларның тиксі улии 5 муң квадрат метр. Анда аймах харбазығларның кіні орныхча. Спорт тилізіне позыдылчатхан ахча 2,5 хати ӧс парған. Хазых чуртасха тартылчатханнарның саны пілдірте хозыл парды. Аймахтарның устағ-пастаа проекттерібісте ӧткін аралас сыхтылар. Анзы ӧріндірче.
Чоох тутхан соонда Валентин Коноваловнаң Сергей Кочан сурығларға нандырғаннар. Кӧні эфир 50-ҷе минут парған. Стримде кізілер ӧткін араласханнар. Сурығларның кӧбізі азынада пирілтір.
– Хаҷан Ағбанда пус ареназы пӱдірілер?
– Пу сурығны хайығда тутчабыс. Пус ареназы республикаа хайди даа кирек. Россияның спорт министрі Олег Матыцин хабазарға тимде. Наа пӱдіріг 1 миллиард 300 миллион салковайға тур парар. Хакасияның спорт министерствозы пічіктерні тимнеп салған, пӱдіріге чир участогы пар. Аренаны 2025 чылда пӱдірiп пастирбыс.
– Ағбандағы ниик атлетика манежі хаҷан тоғынып пастир?
– Объект 2014 чылдаң пӱдірілче. Ол тимге сых парир. Аны февральда азарбыс. Ниик атлетика секцияларынаң пасха манежте хайаҷа cығарынаң айғасчатханнарға cекция тоғынар. Анда скалодром пар нооза.
– Ирткен чылларда Хакасияның аймахтарында ГТО площадкалары турғызылғаннар. Пӱӱл пу тоғыс узарадылар ба?
– 2023 чылда министерство Абазада ГТО площадказын турғызарға пӧгінче. Аны хоостыра чахығ полған. Пасха муниципальнай пӱдістердеңер чоохтаза, спорт ведомствозы площадкалар пӱдіриине 20 миллион салковай позыдарға тимде. Че муниципалитет позының ахчазын хозарға кирек. Сурыныс пічіктерін 15 февральға теере ызыңар. Кирек киліссе, пӱӱл город-аймахтарда 20 ГТО ачығы хозыл парар.
– Ымай поселокта спорт чазызын паза бассейнні нааҷылирлар ба?
– Бассейн толдыразынаң изел парған, аны паза нааҷылап полбас. Спорт чазызын пӱӱл иптирбіс.
– Хакасияның спорт министерствозының наа спорт кӧрімнеріне кӧрізі хайдағдыр? Дрон-рейсингті тилідерге тимде бе?
– Республикада халғанҷы ікі чыл аразына 12 наа спорт федерациязы тоғынып пастаан. Оларның санында компьютер спортынҷа, спорт программированиезiнҷе паза пычахты хази тастирынҷа. Дрон-рейсинг – квадрокоптерлер марии. Украинада парчатхан ӧнетін чаа операциязы киречілепче: дроннар ӧӧн чаа тирии пол парды. Тӱрчедең квадрокоптерлернең прай сфераларда тузаланып пастирлар. Дрон-рейсингче федерация Хакасияда тӧстелген полза, чахсы поларҷых. Аны тӧстирінде хабазығ киректелзе, спорт министерствозы полыс пирер. Айланыңар.
– Ағбанда пылтыр Республиканың шахмат туразы тоғынып пастаан. Андағ туралар аймахтарда киректелчелерӧк.
– Аймахтарға полызығ кирек полза, шахмат туразының специалисттері тренировкаларны онлайн иртірерге тимделер. Піс ӧнетін интерактивнай панельлер ал салғабыс. Алынҷа тура азарға сағынчатсаңар, муниципалитеттің устағ-пастаана хайынарға кирек. Орын таап салзыннар. Шахматтарнаң полыс пирербіс.
– Аалда спорт площадказын хайди азып аларға чарир?
– Амғы туста оңдайлар кӧп. Кӧзідімге, Хакасияның национальнай паза территориальнай политика министерствозы «Чонға кирек иң артых проект» марығ иртірче. Анда полған на аал чӧбі аралас полар. 2023 чылда пу программаа, пылтырғызынаң тиңнестірзе, ікі хати кӧп ахча позыдылар. Проект тимнеңер, марығда утыңар. Ағаа хоза, министерстволар ведомстволар аразындағы программаны тимнепчелер. Ол ідӧк аалдағы чуртас оңдайларын нииктирiне кӧріл парған.
– Шира аймаандағы «Олимп» команда меспектіг хоккей ойнапча, че форманаң сидікcініс пар. Паба-іҷелернің аны садысчаң оңдайлары чоғыл. Пу сурығны хайди пӧгіп аларға чарир?
– Спорт министерствозы иртірчеткен грант марии хоостыра 70 муңҷа салковай утып алар оңдай пар. Ол ахчаа чардыхти даа спорт кип-азаан садызып аларға чарир. 2022 чылда Шира аймааның спорт тилізіне 400 муң салковай пиргебіс. Аны ідӧк хоккеисттер формазына позыдарға чарадылча. Итсе, аймахтың устағ-пастаа позы кӧрче хайдағ хорадығлар идерге. Команда тренерінең чоохтазарбыс.
– Меспектіг хоккейге хайығ айландырыңар. Хабазығ кирек.
– Меспектіг хоккей Хакасияда ӧӧн спорт кӧрімнері санына кірче. Пылтыр піс чииттер ӧмезін тӧстеебіс. Инфраструктураны чахсыландырарға кӱстенчебіс. Алтай аймаанда хоза секция асхабыс. Муниципалитеттің устағ-пастаа чахсы хабасча. Сірернің айланызыңарны чахсы оңар полбадыбыс, аннаңар алынҷа чоохтазарбыс.
– «Азияның олғаннары» ойыннар иртірері Хакасияа хайдағ туза ағылар?
– Пу улуғ марығ. Аны 2028 чылда Тыванаң хада иртірерге пӧгінчебіс. Ол Хакасиядағы спортты пӧзік синге кӧдірер, анда аймах хазналарның чиит спортсменнері араласча нооза. «Азияның олғаннары» марығ спорт инфраструктуразын нааҷылабызарға, чолларны тыхтабызарға, гостиницалар санын ӧскірерге оңдай пирер. Республикада спортнаң айғасчатханнарның саны даа хозыл парар.
– Ноға аал хонии тоғынҷылары паза фермерлер аразында марығлар иртiрілбинче?
– Сынап таа, аал хонии тоғынҷылары хайығ чох полғаннар. Че пӱӱл оларға республика Спартакиадазында кӱс cынир оңдай пирілер. Арға-мӧрійні Хакасияның аал хонии паза ас-тамах министерствозынаң хада тимнепчебіс. Программада спорт марығлары ла нимес, аал хонии дисциплиналары полар. Ідӧк араласчылар национальнай спорт кӧрімнерінде – тобитте, кӱресте – устарын кӧзідерлер. Артыхтарының артығы тиксі Россиядағы аал хонии Спартакиадазында аралазар.
– Хакасияда, Тӧӧ пазы поселоктағы чіли, саналығ чӱгӱрерінҷе хоза пірее спорт школазы азылар ба?
– Саналығ чӱгӱрері хоостыра пӧгіннер кӧп. Тоғысха хоза тренерлерні алып алғабыс. Коммунар поселокта саналығ чӱгӱрерінҷе cпорт клазын азыбысхабыс. Чиит спортсменнер чидіглерінең ӧріндірчелер. Чахсы трассалар Ширада, Харатаста, Коммунарда, Таштыпта, Ағбан пилтірі паза Алтай аймахтарында пар. Алынҷа школа азарға сағыс чоғыл, че аның пӧліктерін тоғындырарға тимдебіс.
– Искем, «Гладенькая» тағ индіре чылҷаң комплексті тилідерге пӧгінчелер. Спортсменнерні тағзар тикке кирерлер бе?
– «Гладенькаяның» тилізінең инвестор айғазар. Аннаң хада чоохтасса, спортсменнерге тағ индіре чыларға чарадар, неке. Удур парарына ізенчебіс. Хызылчар крайында пу сурығны пӧгіп алғаннар.
– ГТО сыныхтағларын тудыбызарға пӧгінчем. Хайдар айланарға кирек?
– ГТО тутчаң кін полған на муниципалитетте пар. Пӱӱл апрельде орындағы олимп резерві училищезiнде ГТО тутчаң ӧнетін зал азарбыс.
– Ноға «Саяны» командада легионерлер ле ойнапчалар? Оларның тузазын пір дее кӧрбинчем. Амғы туста «Саяны» турнир таблицазының халғанҷы орыннарында парча. Пістің спортсменнер, тізең, Иркутск, Оренбург, Верхний Уфалей ӧмелері ӱчӱн турысчалар. Санапчам, тренерлер ӧмезін паза устағ-пастаан алыстырыбызарға кирек.
– Сидіксіністер пар. 2022 чыл тоозылчатханда, улуғ чыылығ иртіргебіс. Анда меспектіг хоккейҷе федерацияның, клубтың, спорт школазының паза министерствоның кізілері араласханнар. Ізенчебіс, алылған чарадығлар «Саяны» командаа узы-пазына сығып аларға полыс пирерлер. Ол пӧгіннең меспектіг хоккейҷе чииттер ӧмезін тӧcтеебіс. Республика ӱлгӱлерінең хабазығ пар.
– Национальнай кӱреснең айғазарға сағынчам. Пірее секция пар ба?
– Ағбанда Кравченко, 11 адресче аймах харбазығларның кіні орныхча. Анда ідӧк национальнай кӱресче секция тоғынар. Хакастарның кибірліг спорт кӧрімiнҷе марығлар тӧреміл иртіріл турар. Кін ікі неделя пазынаң тоғынып пастир.
– Министерство пӱӱл «Спорт пятницазы» проектті узарадар ба?
– 1 июньнаң проект пазох тоғынып пастир. Ол улуғларға паза кічіглерге кӧріл парған.
– Ағбанда «Торпедо» стадион тастал парып турча. Алында анда олғаннар футбол паза хоккей ойнаҷаңнар. Чон ӱзілбеҷең. Министерство объектті нааҷылабысхан полза, чахсы поларҷых.
– Стадионның ээзі пар. Ол пастағнаң сығарға кирек. Ээзі «Торпедоны» республикаа тикке пирiбіскен полза, стадионны тыхтабызарға кӱзібіс чидерҷік. Удур парбинчатханда, сурығны пӧгерге сидік.
– Тынағдағы улусха хазых пиктеҷең программалар пар ба?
– Аға-ууҷаларны хайығ чох артыспинчабыс. Оларға «Хакасияның спорттағы узах чуртазы» программа кӧріл парған. Фитнес-клубтарнаң чоохтазып, улуғларға тренажер залларында группалар тӧстирге пӧгінчебіс. Апрельде, тізең, улуғ частығларға спорт фестивальы иртер. Аннаңар иcкіріглер министерствоның сайтынзар, социальнай сетьтердегі аккаунттарынзар сығарылар.
– Минің кӧрізімнең, Хакасияда кӱрес паза аймах харбазығлар заллары чидіспинче. Пу сурығны хайди пӧкчезер?
– Министерство пір тӧӧй оңдайлығ паза табырах пӱдірілчеткен залның проектін тимнебіскен. Аны хоостыра пӱӱл кӱрес залын пӱдірербіс. 40 миллион салковай позыдыл парған. 2024 чылда андағох объекттер Ағбанда, Орджоникидзе аймаанда паза Аршаннар аалда тимге сығар.
– «Хакас Республика физкультуразының паза спортының саблығ тоғынҷызы» аарластығ атха турысхан улусха кӧрілген социальнай хабазығның сині хайдағ полар?
– Пу аарластығ атха турысхан паза тынаға сыххан улусха ай сай 5-ер муң салковай тӧлел турар. Тоғынчатханнар окладтарына хоза 15 процент ал турарлар. Итсе, олар республиканың физическай культура паза спорт хазна учреждениезiнде істенерге киректер.
– Закон хоостыра чиит тренерлерге хоза тӧлег кӧрілгенӧк. Аны хайди алып аларға чарир?
– Спорт министерствозынзар кӧнізiнең айланыңар. Пу тӧлегні 40 часха читкелек, ӱр ниместе тоғынып пастаан специалисттер алчалар.
– Орыс чонның кибірліг спорт кӧрімі городки полча. Аны Хакасияда тилідерзер бе?
– Республикада аннаң айғасчалар. Иң чахсы городки ойнаҷаң ачых Харатастағы «Шахтер» стадионда. Алтай аймаанда андағ ачых тимнирге пӧгінчебіс. Пу ойынға хынчатханнарны марығларда аралазарға хығырчабыс.
Автор :
Майя КИЛЬЧИЧАКОВА
Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде