Наа чылтыстар тамысчатхан ӱгретчім
07.02.2024
Статья
![Наа чылтыстар тамысчатхан ӱгретчім Наа чылтыстар тамысчатхан ӱгретчім](/upload/iblock/0cc/w2h0h79jgqs0dt9mw6x88epsq1v6j77b.jpg)
Юлия Сагалакова
Алғыстапчабыс. Ӱгретчi паза ӱгредiг кӧстегҷiзi чылына удур «Хакас чирi» газета редакциязы хығырығҷылар аразында марығ иртiрген. «Студенттiң иң артых тоғызы» номинацияда Юлия Сагалакова артых полыбысхан
Чиит хыс Н.Ф.Катановтың адынаң Хакас хазна университедiнiң искусстволар паза филология институдында 1-ғы курста ӱгренче. Ол хакас тiлi паза литература ӱгретчiзi поларға пӧгiнче. Пу предметке хынысты ағаа хакас тiлi ӱгретчiзi Татьяна Казанаева тӧрiткен. Юлия, хакас национальнай гимназияда ӱгренчеткенде, Татьяна Фёдоровнаның холында чайаачызын чiтiткен.
– Татьяна Фёдоровнаның сылтаанда мағаа кӧп олимпиадада аралазар оңдай полған. Оларның иң хайығ тартчатханы – тӧреен тiллерҷе Северо-Восточнай олимпиада. Анда сыйыхтығ орын алғанымда, мин ХГУ-зар сыныхтағлар чох кiрiп алғам. Iдӧк – Ольга Томочакова. Ол пу олимпиадада iдӧк чалтырама салтарлар кӧзiткен. Амды пiс хада ӱгренчебiс.
Мин сағынчам, олимпиадада араласпаан даа ползам, хакас кафедразынзар ӱгренерге кiрерҷiкпiн. Татьяна Фёдоровна минде тiлге хынысты тӧрiткен, аннаңар мин чуртазымны аннаң палғалыстырарға сағынғам. Ол минi чоохтар пазарға ӱгреткен паза оларны журналларда сығарарға полысхан, – чоохтапча чиңiсчi.
Юлия Сагалакова, пастағы даа курста ӱгренчеткен полза, диплом алза, Хакас гимназиязынзар айланарға пӧгiн тутча. Ол анда олғаннарны хакас тiлiне ӱгредерге сағынча.
Чиит хыс чайаачы тоғызын «Наа чылтыстар тамысчатхан ӱгретчiм» адап салған.
«Алтын кӱскӱ чир-чайаанға, харанмин, сырларын чайча. Прай ибіркізі алтыннаң чылтырапча. Мин, студент кiзi, амды сағысха тӱсчем: «Ноға мин мында одырчам? Ноға хакас тілі ӱгретчізі поларға чаратхам?» Ӱгретчі тоғызы – ол уғаа сидік тоғыс. Че минің аарлығ ӱгретчімнің сӧстерi сағысха кірчелер: «Ӱгретчі тоғызы – ол чонға туза пирчеткен тоғыс. Хакас тілі ӱгретчізінің тоғызы – ол уламох чахсы тоғыс, тӧреен тiлiбістiң паза чоныбыстың чуртазын узаратчатхан тоғыс». Татьяна Фёдоровна – минің хынған ӱгретчім. Аның чӱреенің ізии прайзына даа читче. Сидік тустарда ӱгренҷілеріне полысча. Темаларны прай чарыда чоохтап пирче. Ӧкіс ӱгренҷiлерге iҷе чіли хайча.
Пӧзік тигiрдегі аймах-пасха чылтыстарға морсынчабыс, ӧкерсінчебіс. Че кем чидіп алған ол чылтыстарға? Хантигірҷi ле. Хантигірҷi поларға прайзы чайалбаан. Минің хынған ӱгретчім чоохтапча: «Чылтыстарға чидіп алар оңдайлар кӧп». Прайзыбысха Татьяна Фёдоровнаның пу чооғы хынығ пілдір парған. «Мин хантигірҷі поларға сағынминчам», – нандырған Алексей. «Мин сині хантигірҷі поларға кӱстебинчем», – нандырча Татьяна Фёдоровна. Прайзына уламох хынығ полыбысхан: «Хайди, хантигірҷі полбин, чылтыстарға чидіп аларға?» Полғаны ла позының алнында олох сурығны турғысхан. Паза килер урок читкенҷе ол паста айлахтанчатхан. Хакас литературазы урогын чидікпин сахтаабыс. Татьяна Фёдоровна ол сурығны ундут салғанға тӧӧй пілдірген. Наа теманы ӱгреніп пастаабыс. Чир-чайаанның омазын чарыт кӧргебіс, позыбыстың кӧрізiн хакас поэттернің кӧрізiнең тиңнестір кӧргебіс. Че мин, тыстан полбин, Татьяна Фёдоровнаа пазох олох сурығны пиргем: «Чылтыстарға хайди чидiп аларға чарир?» «Чылтыстарға чидерге оой, хаҷан позыңар чылтыссар. Полғаныңар ла чылтызахсар. Че кем хай син чарых пызыңнир, анзы позыңарнаң палғалыстығ», – нандыр пирген Татьяна Фёдоровна. Ӱгретчiм позы даа нинҷе чылтыс чарыт салған? Пістің дее хынчатхан университедiбісте хакас тілінің ӱгретчілеріне илееде кізі ӱгрен парча, хайзы, вузты тоос салып, тоғын парча. Кӧзідімге Римма Владимировна Ачитаеваны аларға чарир. Ол Татьяна Фёдоровнаның чолын пасчатхан пастағы хусхаҷағы. Татьяна Фёдоровнаох аның ӱгредіг кӧстегҷізі полча.
Чуртас халыхтапча, че пір дее ундутпаспын, хайди Татьяна Фёдоровнанаң хада пiчiктерімні приемнай комиссияа пирерге хада парғаныбысты. Тӱклепчеткен чӱреемні амыратхан минің ӱгретчім. Минің чуртазымзар орта чол кӧзіт пирген ӱгредіг кӧстегҷім.
Чылтыстардаңар чоохтаза, нинҷе чылтысты тамызыбысхан аарлығ ӱгретчім?! М.И.Боргояковтың адынаң республика синіндегi хакас тілі паза литература олимпиадазын алып алза, илееде чиңicчілер паза призерлар пар. Халғанҷы чылларны даа кӧрзе, 7 чиңicчі, 23 призер. Ӱгретчім – позы чайаачы кізі, тузын даа айабин, піснең хада одырып, чайаачы марығларға тимнепче, хоос сӧстернең орта тузаланарға ӱгретче. «Радуга талантов», «Герои Великой Победы», аннаң даа пасха марығларда араласханнар аразында чиңicчілері дее кӧп.
Ӱгретчінiң тоғызы аар тоғыс полар тіп айланғам Татьяна Фёдоровназар. Пастағызын тідінмеем. Сынында ӱгретчі тоғызынаң хорыххам. Че минің ӱгретчімнің хыйға сӧстері минің чӱреемні путхапчатхан хомай сағыстарымны пазох пырлада сабысханнар: «Полған на чиит ӱгретчі – наа ла ӧcчеткен чахайах. Хайди ол чахайахты суғлирзың, анҷох ол чахайах синің харахтарыңны ӧріндiрер. Нинҷе чылтыстар чарыдарзың, анҷох олар чуртазыңны чарыдарлар». Татьяна Фёдоровна Казанаева – наа чылтыстарны чарытчатхан, чӱректі талбырада тоғындырчатхан ӱгретчі. «Минің чуртазым – минің тӧреен тілімде, тоғызымда. Чоныма туза итчеткеніме ӧрінчем. Наа чылтызахтар чари тӱссе, наа тыныс тӧріпче чонымда», – искірче аарлығ ӱгретчім.
«Ноға мин мында одырчам? Ноға хакас тілінің ӱгретчізі поларға чаратхам? – пу сурығларға амды нандыр полчам. – Чоныма туза полып, наа чылтыстар чарыдарға!»
Сом Татьяна Кыштымовани
Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде