Чааҷы кип-азаан кискеннер
17.04.2024
Хабарлар
![Чааҷы кип-азаан кискеннер Чааҷы кип-азаан кискеннер](/upload/iblock/e18/956dyo26o3smmmj6m6t5pythm2anzmcd.jpg)
Чиит ооллар армияа парарға тимделер
Армияа ӱдезіг. 18 часха читкен постаң ооллар часхызын паза кӱскӱзін армияа хабылчалар. Пу наада пастағы чир-суғҷыларыбыс хазнабыстың амыр хониин арачылирға парыбыстылар
Ирткен чылларда, оолларны армияа ӱдесчетсе, военкомат хыриндағы кӧгліг суум-саам прайзының хайиин тартчаң. Уламох совет ӱлгӱзі тузында туған-чағыннарны службаа апарчатсалар, аны хайди даа кічиҷегес ӱлӱкӱнге айландырарға харасчаңнар. Узах чолға сыхчатхан чииттерні тимір чол вокзалынаң ӱдесчетсе, хайди даа ӱбӱрҷең тиріглер оркестрі ойнаҷаң, «Славянканың анымҷохтасханы» прайзына таныс кӧг чӱрек амырын тибіретчең, харах частарын сығарҷаң.
Чуртас ағыны табырах алысча. Амды чиит оолларны мындох чааҷы кип-азаана тонандырыбысчалар, армияа кӧніктірчелер. Ол даа сылтағнаң прайзы тӧӧй пол парчатхан чіли пілдірче. Іҷе-пабалар, аға-ууҷалар постарының палаларын алай пархаларын харах одынаң позытпасха харасчалар. Ибдең пір чылға даа парчатсалар, амғы оой нимес чуртас сағыссыратча.
Аннаңар даа улуғ частығ Александр Парфирьевич Итпековнаң чоохтасчатханда, аның сырайында мӧңіссірес пілдірген. Аға кізі пархазын армияа ӱдезерге килген полтыр. Мындох аның пала-пархалары поохти турғлапчалар, хысхаҷахти ол-пу тылаастарнаң алыс салчалар. Чааҷы кип-азаан кис салған пархазын казармадаң сығарғалахтар. Чидікпин сағыпчалар.
– Александр Парфирьевич, Сірерге чи хайда служба иртерге киліскен? – чоохтазығ пастапчам ағанаң.
– О-о, хаҷанох полған ол кирек. Ыраххы Белоруссияда служба иртерге киліскен. Алынҷа хадағҷы батальонда. Удаа аар-пеер чӧрерге килісчең. Іди пірсінде... – че ол чооғын тоозарға маңнанмаан.
Республика военкомадынзар чыылысхан кізілер кинетін не хайдар-да іділізе тӱскеннер. Оолларны казармадаң позыдыбысхан полтырлар. Че сағам оларнаң хуҷахтасчаң, чоох-чаахнаң алысчаң оңдай чоғыл. Чааҷы кип-азаан кис салған чииттер стройда турчалар. Кибір хоостыра, пастыхтар киліп, хазнабыстың амыр хониин хадарҷаң арачылағҷыларны армияа ӱдезіп, чылығ сӧcтер чоохтанарға киректер. Піди сизініп одырчатса, оларның хайзы-да орайлатчатхан осхас. Сағыпчабыс.
– Пістің оолғыбыс чалғыс ла хакас полтыр, – чааҷы кип-азаан кис салған оолларзар сыныхти кӧріп, чоохтанча іҷезі.
Аны истіп, алныбыста изере турғлапчатхан чииттерзер харап сыххабыс. Сынап таа кирек андағ полтыр. Итсе, чааҷы кип-азаан кис салған оолларның саны андағ ла кӧп нимес – 16 кізі. Хан тигір войсколарына кірген чииттер полтыр. Оларны иирде Пермь городсар апарарын прайзы даа пілче.
– Дмитрий пархаларың пірее ӧнетін ӱгредіг ирткен ме? – сурчам Александр Парфирьевичтең, аның хыринда тохтабызып.
Улуғ частығ кізі пазын кизе-тоғыр чайхапча. Сах андох хызы Евгения Александровна чоохха хозылча, оолғым Томсктағы имҷілер академиязында ӱгренген тіп хоза танығ итче. Пабазы кӧмес арын таа партырҷых. Сынап таа андағ кирек полған тидір. Имҷее ӱгренерге кіріп алған Дмитрий пір чыл пазынаң ибзер саңай айлан килтір. «Ол минің чолым нимес», – чарлаптыр ибдегілеріне. Имҷі поларға хынминчатхан паланы хайди кӱснең ӱгредіп аларзың.
– Арса, армияда пол киліп, чӱреене килістіре чол таап алар, – ағырин на чоохтан салды улуғ частығ ағазы.
Анаң минзер хайди-да кӧйтік арах кӧрібізіп, пір чахсы кізінең «суулас» кӧрерзің ме тіп сурча. Пурунғыларыбыс кибірі хоостыра ибіре-сибіре сурастырчатханын сизінер бе, чох па теен чіли тудынча. Хызыл диалектінде сууласханы чоохтасханы теені полча. Анзын сала-сула даа полза пілчеткем.
– Яхсы кізінең ноо сууласпаҷаң, – сах андох ӱндесчем ағаа.
Александр Парфирьевич, кӱлімзіреп ала, хайдар-да пастыра халды. Ӱр дее тус ирткелекте, хайдағ-да чарых сырайлығ инейнең хада айлан килді. «Пістің ууҷабыс. Суулас кӧріңер», – тіпче армияа парчатхан постаң оолның ағазы, инейзер пазын икіп.
Часнаң илееде улуғ даа полза, уғаа ӧткін хылыхтығ кізі полтыр. Минзер чағын пастырып, хол тудып изеннесче, Зоя Моисеевна Барашева полчам тіп танысча. Мин дее кем полчатханымны ағаа чоохтап пирдім, пістің редакцияда 1980 чылларда вахтер полып тоғынған Анна Ивановна Барашева туған килісче бе тіп сурчам. Анзы сала даа чідірінминче, ол кізіні пеер ағыл кил, арса, танып таа аларбын тіпче. Пістің чооғыбысха армияа парчатхан оолның ағазы ара кірібіскен, Зоя Моисеевна Дмитрийнің прабабушказы полча, кӧргенегін ӱдезерге ӧнетін килген тіпче.
![](/news/DSC_6436.jpg)
Дмитрий Итпековты туғаннары ӱдесчелер
Ол туста, чииттерні службаа ӱдезіп, пастыхтар чоохтан сыхханнар. Оларның прайзы даа космическай войсколарзар служба иртерге кіріп алғаннарны алғыстааннар, анда хайди даа олаңай чуртасха киректелчеткен хоза специальность алып аларға алғааннар. Анаң чииттерні туған-чағыннарынаң, тоғазып, анымҷохтазарға позытханнар. Дмитрийнің тай ууҷазы Светлана Сергеевна, пархаҷағын матап-матап хуҷахтап, пістің чонның кибірі хоостыра ибзер амыр-хазых айлан килерге алғаан.
– Синнең хада ікі хакас оол парчатпады ба? Олар хайдар кірглеп пардылар? – хахап парғанын чазырбинча тай ууҷазы.
– Олар Асхыс чирінең полғаннар. Ноға-да ікізін дее ибзер позыдыбысханнар, – иңнілерін хыймыратхлапча Дмитрий Итпеков, анаң хосхан. – Пірее пасха частьсар кир салған поларлар. Ікі кӱн пазынаң хайди даа военкоматсар килерге чахыпчатханнар.
Анаң чиит оол ағазының холына кірген. Улуғ частығ кізі пархаҷағын хайди даа чахсы тудынарға, пасхазының соона халбасха тіп ӱгреде чоохтанчатхан. Дмитрий пазын на икіпче.
Анаң пісті, хабарҷыларны, республиканың чааҷылар военкомадының пастығы подполковник Николай Видяйкин позының хыринзар чыып алған, пӱӱл часхызын Хакасиядаң нинҷе оол армияа хабылчатханнаңар, олар хайдағ частьтарда служба иртердеңер чоохтап пастабысхан.
Хоза танығ.
Республиканың чааҷылар военкомадынзар кізілер илееде чыылыс килген полтыр. Аннаңар оларның піреезі подполковник Николай Видяйкин піске ниме чоохтапчатханын истіп аларға ӱр нимеске тохтабыс турчатхан. Николай Николаевич, тізең, Хакасиядаң парған иреннер Украина чирінде иртчеткен ӧнетін чаа операциязында постарын хайди тудынчатханнаңар чоохтап пастабысхан полған. Аның хыринда чыылысхан кізілер офицерні ситкіп тыңнапчатханнар. Піреезі ағаа сурығ даа пирібісчеткен.
Паза ла кӧрзем, Дмитрий Итпековтың ағазы ырах ниместе тур салтыр. Анаң мині позынзар хығырча. Пайаа ноға андағ мӧңіссер тіп сурғам. Ол сым на полған. Амды чӱреен азынча. Улуғ частығ кізінің оолғы Александр Украина чирінде иртчеткен ӧнетін чаа операциязында араласчатхан осхас. Халғанҷы туста сығдыратпиныбысты тіп сағыссырапча. Пархазына пір дее ниме чоохтабасха чарат салтыр. Амыр сағыснаң службазын пастазын.
Cомнар Дмитрий Сунчугашевти
Автор :
Анатолий Султреков
Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 | 2 |
3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
Кӱн таңмазы
Хакасияда
Россияда
Тилекейде