Кем кӱстiг – кiзi алай кöлеткi?
![Кем кӱстiг – кiзi алай кöлеткi? Кем кӱстiг – кiзi алай кöлеткi?](/upload/iblock/222/pm8iil5irtj5bbyr4gk0qfy9pr6hv97b.png)
Тун ойын. «Читiген» Хакас национальнай драма театрында Москвадаң килген режиссёр Марина Кикеева «Кöлеткi» наа спектакль турғысты.
Марина Викторовна ойынны Е.Л.Шварцтың пьесазына паза Г.Х.Андерсеннiң нымаана тöстене тимнеен. Iкi писательнiң произведениелерiнде чиит учёнайдаңар чоохталча. Таныхтирға кирек, Шварц 1940 чылда пьесазын Андерсеннiң нымаа хоостыра пасхан. «Читiген» театрдағы «Кöлеткi» ойында учёнай Христиан-Теодорның омазын чиит артист Вячеслав Тороков чайапча. Ол, тархыннаң айғазып, кӱн сузы тың iзiтчеткен хазназар килче. Анаң аалӌылар туразында комната суурып алча. Хаӌан-да ол турада нымахчы Ганс Христиан Андерсен чуртаптыр.
Христиан-Теодор, иирде комнатада одырып, Г.Х.Андерсеннiң «Тень» нымаан хығырча. Анаң, майығыбызып, узирға чадыбысча. Аның холындағы киндезi ползар тӱс парча. Учёнай хынығ тӱс кöр сыхча.
Чиит оол тӱзiнде хайхастығ хазнада пол парча. Аның орамаларында соох суғлар, арбузтар, чахайахтар паза оолар сатчалар. Кiзiлер хабарларнаң кухняда ла ӱлесчелер. Ол хазнада пiрдеезiне киртiс чоғыл. Ағаа хоза, стенелернiң дее «хулахтары» пар, аннаңар сыбыхтазып чоохтазарға килiсче.
Христиан-Теодорның комнатазынзар Аннунциата кiр килче. Аны артист Юлия Минина хынығ ойнапча. Ол аалӌылар туразының ээзi Пьетроның хызы полча. Хойығ ӱннiг, аахтас Пьетроның хылии-оңдайын Хакасияның чон артизi Валерий Топоев килiстiре кöзiтче. Аннунциата чиит оолнаң иптiг, амыр чоохтасча, че пабазынаң iдöк аахтасча. Олар сöбiреде iди чоохтазарға кöнiк парғаннар, таң. Пастап Христиан-Теодор аданаң хыс iди «тың» чоохтасчатханнарына чочып пар турчатхан, че соонаң кöнiгiбiстiр.
Учёнайның комнатазынзар сыңырос ӱннең хатхырып ала ырӌы Юлия Джули кiр килче (артист Евгения Костякова). Аның харах оды уйан, аннаңар, 15 № комнатазар парчадып, Христиан-Теодорзар кiр килтiр. «Абахай, че олох туста харахнаң уйан кöрерге уғаа хомай», – хомзынча чиит хыс.
Пуларның чоохтарын хабарӌы Цезарь Борджиа тыңнапча. Аны артист Каскар Чаптыков хынығ ойнапча. Хабарӌының хынған чооғы «вам нравится моя откровенность» полча. Ол, учёнайнаң танызып, аннаңар статья пас салар полча. Христиан-Теодор öрiн парча, статья пазыл парза, ағаа архивсер дее iзiк азых полар тiпче. Че хабарӌы Цезарь Борджиа учёнай хонӌых балконзар харахсын салчатханын сизiн салча. Анда пiрееде абахай хыс кöрiн парчатхан нооза.
– Сiрер пiстiң хазнаның тархынын iстесчезер, аннаңар IХ Людовик Мечтательнайның тӱгенӌi пiчиинеңер пiлче поларзар. Ол халғанӌы король полған, – теен хабарӌы.
– Чох, испеем, – нандырған учёнай. – Андағда ноға тура ээзiнең пу комнатаны сурап алғазар? – пiлерге харасхан Цезарь Борджиа.
– Мында минiң нанӌым Ганс Христиан Андерсен чуртаан, – теен учёнай.
Соонаң, Аннунциатанаң чоохтазып, учёнай корольның тӱгенӌi пiчиинеңер пiлiп алча. Анда хазна пазы хызына чахсы, амыр кiзее ирге парарға чöп пирче. Чоох-чаах аразында Аннунциата учёнайға хонӌых тураның балконындағы абахай хыс корольның Луиза принцессазы (артист Алина Майнашева) полчатханын чоохтап пирче. Христиан-Теодор ағаа кööленiбiсче.
Чиит оол, хынызын хонӌых балконзар сых килчеткен хысха читiр пирерге тiп, ойнап, кöлеткiзiн ысча. Че кöлеткiзi ээзiнең сынап алынӌа пол парча, аны артист Алексей Сагатаев ойнапча. Ол пастап азахха пик турбинчатхан, пiрее тустарда сӱрнӱк тее пар турчатхан, че пола-пола кӱс алыныбысхан, стенелерге дее чапчаң сыхчатхан.
Кöлеткiзi чох халған учёнай тың ағырыбысча. Аны кöрiп, Аннунциата тың хорых парча, имӌiнi хығырча. Имӌiнiң омазын Хакасияның саблығ артизi Элмира Аманбаева чайапча.
Пьетронаң Цезарь Борджиа кӱзiн чiдiр сыххан учёнайны чiбiзерге сағынчалар. Пу хабар Пастағы министрге (артист Вероника Ивандаева) паза Финанстар министрiне (артист Юрий Ткачёв) чит парча. Таныхтирға кирек, Финанстар министрiнiң омазын Юрий Владимирович уғаа хынығ кöзiтче, ол «ш»-тап чоохтасча паза лакейлернiң полызии чох пас чöр полбинча, ағаа хоза, абахай ырӌы Юлия Джулиге хынча.
– Килген учёнай принцессаның чӱреен «оғырлап» алған, – ылғапча Пастағы министр, садта Финанстар министрiнең шахмат ойнап ала, – пӱӱн олар паркта тоғасчалар.
Чоохтаза килгенде, министрлер учёнайдаң озып аларға чöптезiп алчалар.
– Пу киректе хыныс харығ полча. Мин учёнайны «ынағлас» пастыра чох идiбiзерге чöп пирчем. Аның ӱчӱн аның иң чағын нанӌызын таап аларға кирек. Нанӌы ол нимее хынчатханын паза хынминчатханын, нименең аны садызып аларға чарирын прай пiлче, – тiпче Пастағы министр.
– Учёнай килген кiзi нооза, аннаңар аның нанӌызы хырығ озаринаңох полар. Хайдағ графа пастыра мин ол ахчаны хорадарбын? – чараспинча Финанстар министрi.
Талазығ аразында шахмат столы алтынаң Кöлеткi сых килче.
– Мин учёнайның нанӌызы полчам, – тiпче ол.
– Кем Ciрернi öргезер тоғысха кир салған? – сурча Пастағы министр.
– Цезарь Борджианаң Пьетро, – нандырча Кöлеткi.
Iди Кöлеткiнi Пастағы министрнiң канцеляриязынзар тоғысха алып алчалар. Анзы, тiзең, холға печать ла кiргенде, ӱлгӱ дее пастарынӌа чöр сыхча. Пола-пола, Кöлеткi король пол парча, Пьетроны паза Цезарь Борджианы позының хачызына паза хадағ пастығына турғыс салча.
Пастап ырӌы Юлия Джули учёнайға Кöлеткiнi чиңiп аларға полыс пирер полча, че ол «сценаа тың хынча», аннаңар Христиан-Теодордаң тоғыр полыбысча. Учёнайны принцессаның хараа алнында уйатха сух салчалар, анзы пай паза саблығ полар ӱчӱн, хынызын «садыбысхан» тiп чой чоох сухчалар. Че анзына Аннунциата ла киртiнминче.
Кöлеткi позының ээзi полған Христиан-Теодорның пазын ӱзе сабызарға чахығ пирче. Учёнайның пазы ӱзiлгенде, Кöлеткi дее пас чох халған. Харын, имӌiнiң тiрiлдiрӌең суу пар полған. Ол учёнайны нандыра пу чирзер айландырған. Принцесса Христиан-Теодорнаң хада халарға сағынча, че чиит оол Аннунциатанаң хада парыбысча. Чиңдiр салған Кöлеткi чiдiбiсче. Че учёнай аны паза позының чуртазына кирбес, хайда даа аны танып сал турар.
Хайхастығ тӱс кöрген соонаң учёнай усхун парча.
***
Хынығ ойын тоозылғанда, кöрiгӌiлер артисттерге алғыстарын iзiг айа сабызынаң читiргеннер. Анаң сценазар «Читiген» Хакас национальнай драма театрының устағӌызы Ирина Чустугешева сыххан. Ол Хакасияның чон артизi Георгий Сагалаковты чайаачы тоғыснаң 50 чыл айғас париғанынаң алғыстаан:
– Пӱӱн пiстiң öрiнiстiг кирек. Аарлығ Георгий Гаврилович, прай чӱреебiснең алғыстапчабыс. Сiрер театрдағы сцена искусствозына улуғ хозым ағылчатханыңар паалаӌаа чоғыл. «Читiген» театрда чайаан омаларың кöрiгӌiлернiң сағызында ӱрге халар. Олар хаӌан даа iзiг айа сабызын Сiрерге сыйлап турзыннар. Сöбiреде iдöк прай амыр-хазых ползын!
Iдöк Георгий Гавриловичтi хада тöреен харындазы, Хакасияның ӱгредiг паза наука министрiнiң орынӌызы Юрий Сагалаков, чылығ сöстернең алғыстап, аарлығ сыйыхтар читiрген:
– Георгий Гаврилович Таштып аймаандағы Харағай аалда тöреен. 1974 чылда Ленинградтағы театр, музыка паза кинематография институдын тоосхан. Илееде чыл театрда тоғын салған. Ол «Читiген» театрның тöстегӌiлерiнiң пiрсi полча.
Оңнапчам, харындазым Георгий Гаврилович студент тузында артисттернең хада аалларӌа чöрiп, ойыннар турғысчаңнар. Андада Харағайда клуб чох полған. Артисттер суғ кизiре орныхчатхан хонӌых Пиӌе хол аалдағы клубта ойыннар кöзiткеннер. Пiстiң аалдағы чуртағӌылар андар спектакльлар кöрерге чöрӌеңнер.
Iдöк сағызымда мындағ чарых тустар халғаннар. «Читiген» тöстелгенде, устағӌызы Василий Иванович Ивандаев кiчiг труппанаң хада, 6-7 кiзi, Улуғ Арбытсар спектакль ағылғаннар. Мин андада Кiчiг Арбытта тоғынчатхам. Аннаң сығара «Читiген» театр чуртапча, тилiпче.
Аарлығ харындазым, синi пайрамнаң алғыстапчам. Хазых пол, мыннаң мындар iдöк чахсы тоғын, матырларыңның омаларын чайап, кöрiгӌiлернi öрiндiр!
Сом Элина Кичеевани
Пн | Вт | Ср | Чт | Пт | Сб | Вс |
26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 1 |
2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
30 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |